Vertaling sit nie in enigiemand se broek nie

Bea Lingenfelder

Om ’n stuk vir die verhoog aan te pas sit nie in enigiemand se broek nie. Dit kom met baie uitdagings. LIP het met kenners gesels oor wat die vertaling- en verwerkingsproses in teater behels.

Vertaling en Verwerking 01.jpg
Mariaan (Tinarie van Wyk Loots verduidelik vir Roelof (Paul du Toit) kosmologie in Hemelruim. FOTO: Bea Lingenfelder

’n Vertaler en verwerker se grootste uitdaging is die lengte van die teks en hoe om dit te verkort vir die verhoog.

Waldemar Schultz vertel dit was moeilik om die immergewilde Fiela se Kind te verkort en terselfdertyd steeds die storielyn te behou. Volgens Tertius Kapp, vertaler van Buite Blaf die Honde Swart en Hertzogprys-wenner, het hy die karakters se spreekbeurte stuk-vir-stuk verkort instede daarvan om aan die storielyn te sny.

’n Ander uitdaging is taalaanpassing. Vir Nico Scheepers, vertaler en regisseur van Hemelruim, is dit maklik om agter te kom as woorde nie gemaklik uit die akteur se mond vloei nie. “Dit is noodsaaklik om ’n teks nie soos ’n vertaling te laat klink nie,” sê Scheepers.

In produksies soos Fiela se Kind, wat in die 1870’s afspeel, het die mense byvoorbeeld meestal Nederlands gepraat. “Die roman is verouderd, en ek het my teks effens gemoderniseer deur ’n mengsel van die boek, die film en die verhoogstuk te kombineer,” sê Schultz.

Kapp het op sy beurt die taal van een van Buite Blaf die Honde Swart se karakters aangepas na ‘n meer Engelse spraakstyl met ’n Nederlandse aksent, omdat die gehoor nie in vorige optredes die Afrikaans-Nederlands verstaan het nie.

Scheepers sê ’n produksie moet sin maak. “Dit is belangrik om jou teks op so ’n manier te vertaal dat jou ligging, konsep en karakters bymekaar pas. Hemelruim se ligging is na Kaapstad verplaas en dus is die dorpe ook verander.”

Nie alle tekste word egter verwerk nie. Al is NP van Wyk Louw se Raka op ’n moderner manier uitgebeeld, is die teks volgens Deon Opperman net so gebruik soos wat jy dit in die boek sal lees. “Wie sal nou aan NP van Wyk Louw se woorde verander, dis mos absurd.”

Vir Opperman lê die krag van teater in die gebruik van verbeelding. Om verbeelding aan te wakker, moet die betekenis van woorde suksesvol oorgedra word. “Teater steun op die woord ten opsigte van uitbeelding, en Raka se woordgebruik is die spilpunt van die boodskap,” voer Opperman aan.

Volgens Scheepers is die grootste fout, wat iemand kan maak, om ’n vertaler en verwerker te sien as nét ’n vertaler en verwerker. Volgens hom behels dit kommunikasie tussen woord, verbeelding en die gehoor. Sonder vertaling en verwerking, sal die wêreldliteratuur binne sy eie grense stagneer.

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s